ĆWICZENIA DOSKONALĄCE POPRAWNOŚĆ REALIZACJI GŁOSEK SZEREGU CISZĄCEGO

Drodzy Rodzice, zachęcamy Was do pobrania materiałów doskonalących prawidłową wymowę głosek szeregu ciszącego [ś,ź,ć,dź].

Głoski [ś], [ź], [ć], [dź] są pierwszymi z głosek dentalizowanych, które pojawiają się w mowie dziecka. Według przyjętych norm, powinny się one prawidłowo wykształcić w 3 roku życia dziecka.

Podczas wymawiania głosek szeregu ciszącego, czubek języka spoczywa na dole jamy ustnej, tuż za dolnymi zębami. Jego środek jest uniesiony ku górze i przybliżony  do podniebienia.  Zęby są zbliżone do siebie.

Ćwiczenia usprawniające aparat mowy:

  • liczenie czubkiem języka dolnych zębów od wewnątrz;
  • malowanie czubkiem języka dolnych ząbków również od wewnątrz;
  • dociskanie, jak najmocniej, języka do dolnych zębów od wewnątrz;
  • zlizywanie miodu, dżemu lub nutelli z wałka dziąsłowego dolnego (tuż za dolnymi zębami),
  • „Przeciągający się kotek” – czubek języka opieramy o dolne zęby, a środek języka unosimy do góry do podniebienia.
  • ssanie cukierka środkiem języka (można za pomocą szpatułki, łyżeczki, palca wskazać dziecku gdzie jest środek języka).
  • wymawianie głośno: iiiii, hihihihihi, ihi ihi ihi, jjjjjjja.
  • ćwiczenie warg robiąc naprzemiennie „ryjki i uśmiechy” czyli u-i-u-i-u-i (przesadnie rozciągamy usta w uśmiechu).

Głoska [ś]  – pokazujemy dziecku własną realizację głoski i jeszcze raz pokazujemy gdzie znajduje się język. Następnie prosimy dziecko, aby wspomagając się samogłoską [i], spróbowało powtarzać: isia, isio, isiu, isie, isi. Początkowe „i” warto lekko przeciągnąć. Przy trudnościach można  przy pomocy szpatułki pokazać dziecku jak „przytrzymać” czubek języka tuż za dolnymi zębami. Wówczas jego środek automatycznie podniesie się do góry.

Głoska [ś] w sylabach:

Sia, sio, sie, siu, si;

Asia, asio, asie, asiu, asi;

Osia, osio, osie, osiu, osi;

Usia, usio, usie, usiu, usi;

Esia, esio, esie, esiu, esi;

Isia, isio, isie, isu, isi;

Aś, oś, eś, uś, yś

Głoska [ś]  w wyrazach (przykłady):

  • nagłos: siano, siedem, siodło, sierota, sierpień, sikorka, silnik, siła, sito, siniak, siwy,  siekiera, ślimak, śliniak, świnia, itp.;
  • śródgłos: jesień, mamusia, osioł, kosiarka, tasiemka, wisienka, nasiona, pasieka, osiem, nosi, itp.;
  • wygłos: gęś, miś, tatuś, oś, ptyś, ryś, wieś itp.;

Przykładowe wyrażenie dwuwyrazowe z głoską [ś]:

Głośna pieśń, ślady ślimaka, siedem maślaków, nieśmiała Asia, pomyślana myśl itp.

Przykładowe zdania z głoską [ś]:

Na ścianie wisi siatka.

W lesie rosną maślaki.

Jaś ma sinego siniaka.

Przykładowy wiersz/rymowanka z głoską [ś]:

                         “Śniło mi się…”

Kiedyś, dawno śniły mi się:

gąsior, ślimak, prosię, ptysie,

dwa osiołki, jeden ryś

i ogromy simy miś.

Po uzyskaniu prawidłowej wymowy głoski [ś] przystępujemy do ćwiczeń z pozostałymi głoskami według powyższego schematu, choć może zdarzyć się tak, że pozostałe głoski szeregu ciszącego pojawią się same.

Głoska [ź] – zwracamy dziecku uwagę, na mocniej złączone ze sobą zęby oraz na dźwięczność głoski (tym różni się ona tylko od ś) – najlepiej pokazać to, kładąc dłoń dziecka na swojej krtani i wypowiadać długie źźźźźźź, aby poczuły wibrowanie.

Głoska [ź] w sylabach:

Zia, zio, zie, ziu, zi;

Azia, azio, azie, aziu, azi;

Ozia, ozio, ozie, oziu, ozi;

Uzia, uzio, uzie, uziu, uzi;

Ezia, ezio, ezie, eziu, ezi;

Izia, izio, izie, izu, izi;

Aź, oź, eź, uź, yź

Głoska [ź]  w wyrazach (przykłady):

  • nagłos: ziarno, ziąb, zioła, zielony, ziemia, ziemniak, zięba, zima, ziewa, źrebak, itp.;
  • śródgłos: bazie, buzia, gałęzie, guzik, jezioro, kozioł, łazienka, nizina, poziomka, tuzin, więzienie, nizina

Przykładowe wyrażenie dwuwyrazowe z głoską [ź]:

Zielone gałęzie, zimna łazienka, późna zima, zimowy ziąb itp.

Przykładowe zdania z głoską [ź]:

Ziutka obraziła się na Józia.

Nad jeziorem była piękna zieleń.

Kazio ma zielone guziki.

Przykładowy wiersz/rymowanka z głoską [ź]:

                         “Kazio i jego guziki”

W niewielkim pudełku w zielone bazie

Kazio guziki chowa na razie.

Ma tam guziki wyraźnie nienowe,

ale pokaźne i kolorowe.

Ma kilka guzików zielonych, równiutkich,

dwa poziomkowe i tuzin wąziutkich.

Głoska [ć]  – możemy uzyskać na dwa sposoby – albo przytrzymujemy szpatułką, łyżeczką, palcem czubek języka na dole buzi i wypowiadamy – tia, tio, tiu, tie, albo próbujemy szybko wypowiadać – tsia, tsio, tsiu, tsie.

Głoska [ć] w sylabach:

Cia, cio, cie, ciu, ci;

Acia, acio, acie, aciu, aci;

Ocia, ocio, ocie, ociu, oci;

Ucia, ucio, ucie, uciu, uci;

Ecia, ecio, ecie, eciu, eci;

Icia, icio, icie, icu, ici;

Ać, oć, eć, uć, yć

Głoska [ć]  w wyrazach (przykłady):

  • nagłos: ciało, cielak, cień, ciepło, ciupaga, cicho, ciemno, ciągnik, cienki, cierpliwy, ciernie, itp.;
  • śródgłos: bocian, bucik, kociak, kocioł, kwiecień, maciejka, pociąg, pociecha, wyciek, okucie, itp.;
  • wygłos: łokieć, dobroć, nić, paproć, wilgoć, bić, malować, mieć, myć, pić, itp.;

Przykładowe wyrażenie dwuwyrazowe z głoską [ć]:

Ciepłe picie, ucięty kciuk, ciemny pociąg, itp.

Przykładowe zdania z głoską [ć]:

Ciocia umie pływać.

Ciocia kupiła ciastka.

Miecio czyści buciki.

Przykładowy wiersz/rymowanka z głoską [ć]:

                         “Pan Gucio”

Pan Gucio chciał uradować babcię

kupił jej ciemne, niciane kapcie.

Głoska [dź] – zazwyczaj pojawia się samoistnie po wcześniejszym opanowaniu powyższych głosek. Jeśli nadal jest ono dla dziecka trudna, możemy szpatułką, palcem, łyżeczką przytrzymać czubek języka za dolnymi zębami i wypowiadać – dia, dio, diu, die.

Głoska [dź] w sylabach:

Dzia, dzio, dzie, dziu, dzi;

Adzia, adzio, adzie, adziu, adzi;

Odzia, odzio, odzie, odziu, odzi;

Udzia, udzio, udzie, udziu, udzi;

Edzia, edzio, edzie, edziu, edzi;

Idzia, idzio, idzie, idzu, idzi;

Adź, odź, edź, udź, ydź.

Głoska [dź]  w wyrazach (przykłady):

  • nagłos: dziad, działka, działo, dzień, dziura, dziupla, dziwak, dzik, dziób, dziennik, dźwig, dziwny, dzielny, itp.:
  • śródgłos: budzik, godzina, grudzień, łodzie, nadzieja, niedziela, rodzina, tydzień, młodzi, urodziwi, łabędzie, itp.:
  • wygłos: niedźwiedź

Przykładowe wyrażenie dwuwyrazowe z głoską [dź]:

Dziurawe łodzie, dziupla dzięcioła, dzikie łabędzie, itp.

Przykładowe zdania z głoską [dź]:

W łodzi siedzą dzieci.

Dzisiaj widziałem dzika.

Dziewczynka ma niedźwiadka.

Przykładowy wiersz/rymowanka z głoską [dź]:

                         “Dziwny widok”

Koło parku droga wiedzie.

Drogą dźwig ogromy jedzie.

W nim niedźwiedzie jadą dwa.

Dziwny widok to, prawda?

Bibliografia:

Lichota E.J. – Terapia wad wymowy, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009

Demel G. – Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, WSiP, Warszawa 2009

Dawczak B., Spychała I. –  Zabawy z głoskami. Ciszki (Ś, Ź, Ć, DŹ), Wydawnictwo HARMONIA, 2004

Zielińska M. – Logo – Rymy. Piękne wierszyki z odrobiną muzyki. Szereg ciszący. Wydawnictwo: Young Digital Planet, Gdańsk 2010